Design of a Semiotic and Multimodal Analysis Model for Manga in Formal Educational Contexts

Authors

DOI:

https://doi.org/10.17398/1988-8430.43.31

Keywords:

Manga, multimodal literacy, semiotic analysis, graphic narrative, education

Abstract

Manga, as a multimodal graphic narrative, has gained cultural and educational relevance by integrating text and image into a single narrative unit, adapting to the demands of a digitized society. Despite its growing popularity, its incorporation into formal educational contexts remains limited due to prejudices against non-traditional formats and the lack of specific teacher training. This study proposes a semiotic and multimodal analysis model for manga, aimed at its pedagogical application and exploring its potential to enrich learning. The methodology included a critical review of existing analysis models, the selection of criteria to evaluate the interaction between visual and textual languages, and a comparative analysis considering the narrative and cultural specificities of manga. The results highlight elements such as panels, speech balloons, visual expressions, narrative structures, among others. This model also demonstrates how cultural references and narrative strategies in manga contribute to its ability to generate complex meanings, connect with students' interests, and promote multimodal literacy. In conclusion, the proposed model supports the integration of manga as a didactic resource in reading and cultural education, emphasizing its utility in adapting educational practices to contemporary dynamics, legitimizing its use in formal settings, and expanding possibilities for pedagogical innovation.

References

Referencias bibliográficas

Allen, K. y Ingulsrud, J. E. (2005). Reading Manga: Patterns of Personal Literacies Among Adolescents. Language and Education, 19(4), 265–280. https://doi.org/10.1080/09500780508668681

Bateman, J. A. y Wildfeuer, J. (2014). Multimodality and Genre: A Foundation for the Systematic Analysis of Multimodal Documents. Palgrave Macmillan.

Berendt, E. A. (2000). Learning to Read in China: Sociolinguistic Perspectives on the Acquisition of Literacy. Asian Englishes, 3(1), 104–107. https://doi.org/10.1080/13488678.2000.10801047

Bitz, M. (2009). Manga High. Literacy, Identity and Coming of Age in an Urban High School. Harvard Education Press.

Cañamares-Torrijos, C. y Moya-Guijarro, A. J. (2019). Análisis semiótico y multimodal de los escenarios de libros álbumes que retan estereotipos de género. Ocnos, 18(3), 59-70. https://doi.org/10.18239/ocnos_2019.18.3.2127

Cohen, L., Manion, L. y Morrison, K. (2007) (Eds.). Research Methods in Education. Routledge.

Cohn, N. (2010). Japanese Visual Language: The Structure of Manga. En T. Johnson-Woods (ed.), Manga: An anthology of global and cultural perspectives (pp. 187-203). Continuum.

Cohn, N. (2013). The Visual Language of Comics: Introduction to the Structure and Cognition of Sequential Images. Bloomsbury Academic.

Cohn, N. (2013). The visual language of comics: Introduction to the structure and cognition of sequential images. Bloomsbury Academic. https://www.bloomsbury.com/uk/visual-language-of-comics-9781441183248/

Cuñarro L. y Finol J. E. (2013). Semiótica del cómic: códigos y convenciones. Revista Signa, 22, 267-290. https://doi.org/10.5944/signa.vol22.2013.6353

Delgado-Algarra, E. J. (2018). Educación y ciudadanía y competencia emocional en la enseñanza de las ciencias sociales: el manga como recurso educativo. En J. A. Gracia Lana, A. Asión Suñer (coords.), Nuevas visiones sobre el cómic: un enfoque interdisciplinar (pp. 287-292). Prensas de la Universidad de Zaragoza. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6711391

Durand, T. (2022). Análisis de la semiótica narrativa de la novela gráfica de la metamorfosis de Peter Kuper. Calmécac, (24), 7-12.

Eisner, W. (1985). Comics and Sequential Art. Poorhouse Press.

Fairclough, N. (2003). Analysing Discourse: Text Analysis for Social Research. Routledge.

Flores S. C. (2020). Introducción a la semiótica social multimodal y sus aplicaciones para el análisis de contextos escolares. Revista Educación, 45(1), 562–577. https://doi.org/10.15517/revedu.v45i1.42732

García, R. (2021). Del manga a lo manga. Una mirada semiótica a los desarrollos del cómic japonés. [Tesis de Doctorado, Universidad de Burgos]. Repositorio institucional.

García-Roca, A. (2019). La lectura digital como actividad social y creativa: los fanfictions de Harry Potter. En J. M. de Amo (Ed.), Nuevos modos de lectura en era digital (pp. 75-96). Síntesis.

Gee, J. P. (2007). What video games have to teach us about learning and literacy. Palgrave Macmillan. https://us.macmillan.com/books/9781466886421/whatvideogameshavetoteachusaboutlearningandliteracysecondedition/

Gil, E. (2019). El manga: de la tradición a la cultura de masas. En A. M. Santa Cruz (coord.), Meiji. El nacimiento del Japón Universal (pp. 96-107). Universidad de Cádiz.

Gravett, P. (2004). Manga: Sixty Years of Japanese Comics. Harper Design.

Groensteen, T. (2007). The System of Comics. University Press of Mississippi.

Halliday, M. A. K. (1978). Language as Social Semiotic: The Social Interpretation of Language and Meaning. Edward Arnold.

Hatfield, C. (2005). Alternative Comics: An Emerging Literature. University Press of Mississippi.

Hernández-Ortega, J., Rovira-Collado, J. y Álvarez-Herrero, J. F. (2021). Metodologías activas para un aprendizaje transmedia de la Lengua y la Literatura. Revista de investigaciones y experiencias en Ciencias de la Educación. El Guiniguada, (30), 122–134. https://ojsspdc.ulpgc.es/ojs/index.php/ElGuiniguada/article/view/1325

Jenkins, H. (2006). Fans, Bloggers, and Gamers: Exploring Participatory Culture. New York University Press.

Jewitt C., (2009). The routledge Handbook of Multimodal Analysis. Rouletge.

Johnson-Woods, T. (2010). Manga: An anthology of global and cultural perspectives. Continuum International Publishing Group. https://www.bloomsbury.com/uk/manga-9780826429384/

Kress, G. y Van-Leeuwen, T. (2006). Reading Images. The Grammar of Visual Design. Routledge.

Lent, J. A. (2015). Asian comics. University Press of Mississippi. https://www.iberlibro.com/9781628461589/Asian-Comics-Lent-John-A-1628461586/plp

Londoño Z. O. (2024). Descifrando el rompecabezas: sistemas, modos, recursos y medios en la multimodalidad. Refracción, 1, 45-96.

Martín-Blázquez, F. M. (2014). El manga como recurso didáctico en las lecciones de Ciencias Sociales de 4º de ESO y 1º de Bachillerato. [Trabajo Fin de Máster]. Facultad de Educación de la Universidad Internacional de La Rioja, España. https://www.academia.edu/download/57535675/TFM_FranciscoMMartinBlazquez.pdf

Martínez-Carratalá, F. A., Miras, S. y Rovira-Collado, J. (2024). Desarrollo de la alfabetización multimodal mediante álbumes sin palabras en el alumnado en formación docente de Educación Primaria. Revista de Investigación Educativa, 42(2). DOI: https://doi.org/10.6018/rie.563971

Mayer, R. E. (2010). The Cambridge handbook of multimedia learning. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139547369

McCloud, S. (1993). Understanding Comics: The Invisible Art. Harper Perennial.

McCloud, S. (1994). Understanding comics: The invisible art. HarperCollins.

Méndez-Cabrera, J. y Rodrigo-Segura, F. (2023). Educación literaria, diversidad cultural y manga: Una propuesta para la formación de lectores. Ocnos, 22(1). https://doi.org/10.18239/ocnos_2023.22.1.335

Mendoza, A. (2010). La competencia literaria entre las competencias. Lenguaje y Textos, 32, 21-33. https://www.sidll.org/sites/default/files/journal/la_competencia_literaria_entre_las_competencias._mendoza_a.pdf

Moya G. A. J. y Pinar S. M. J. (2007). La interacción texto / imagen en el cuento ilustrado. Un análisis multimodal. Ocnos, 3, 21-38.

Moya-Guijarro A. J. y Martínez, R. (2022). Challenging Masculine Gender Stereotypes in Children’s Picture Books: A Social Semiotic and Multimodal Analysis. Journal of the Spanish Association of Anglo-American Studies, 44(1), 164-185. https://doi.org/10.28914/Atlantis-2022-44.1.10

Muro M. M. Á. (2022). Análisis e interpretación del cómic: Ensayo de metodología semiótica. Universidad de La Rioja.

Nakazawa, K. (1989). Barefoot Gen: A Cartoon Story of Hiroshima. Penguin Originals. https://www.awesomebooks.com/book/9780140118087/barefoot-gen-a-cartoon-story-of-hiroshima-penguin/used?gad_source=1&gclid=Cj0KCQiAx9q6BhCDARIsACwUxu5sebLtuRdM0e-x1juBR_cvv9slrVNY1NMSk5L_MD9zUhWYZLz2zzUaArmlEALw_wcB

Napier, S. J. (2007). From Impressionism to Anime: Japan as Fantasy and Fan Culture in the Mind of the West. Palgrave Macmillan.

Rovira-Collado, J. y Baile-López, E. (2021). Un cànon de còmic com a proposta de lectures per al’aula de secundària. Articles: Revista de didàctica de la llengua i de la literatura, (90), 29-35. https://rua.ua.es/dspace/handle/10045/117304

Schodt, F. L. (1983). Manga! Manga! The World of Japanese Comics. Kodansha.

Scolari, C. A. (2013). Narrativas transmedia. Cuando todos los medios cuentan. Deusto. https://www.planetadelibros.com/libro-narrativas-transmedia/87482

Sectorial del Cómic (2024). Libro blanco del cómic en España. Sectorial del Cómic.

Torres, C. (2019). El manga de fantasía como herramienta de motivación lectora en Educación Primaria. En M. P. Martínez Fabre, F. Mateu, M. Herrero Herrero (coords.), De lo fantástico y lo inadmisible (pp. 363-381). Cinestesia.

Valero-Porras, M. J. (2018). La construcción discursiva de la identidad en el FANDOM: estudio de caso de una aficionada al manga. [Tesis doctoral]. Universitat Pompeu Fabra, España. http://hdl.handle.net/10803/459254

Vázquez-Calvo, B. (2018). The online ecology of literacy and language practices of a gamer. Journal of Educational Technology & Society, 3(21), 199-212. https://www.jstor.org/stable/26458518

Bibliografía primaria

Asano, I. (2024) Reiraku. Norma Editorial.

Isayama, H. (2021). Ataque a los Titanes, Vol. 34. Norma Editorial. https://www.normaeditorial.com/ficha/manga/ataque-a-los-titanes/ataque-a-los-titanes-34

Ishiyama, R. (2024). EL DRAGÓN Y EL CAMALEÓN, N.º 1. Norma editorial. https://www.normaeditorial.com/ficha/manga/el-dragon-y-el-camaleon/el-dragon-y-el-camaleon-1

Izumi, K. (2020). Called Game, Vol 4. Norma Editorial. https://www.normaeditorial.com/ficha/manga/called-game/called-game-4

Kishimoto, M. (2002). Naruto, Vol. 1. Planeta DeAgostini Cómics. https://www.planetadelibros.com/libro-naruto-n-01/367693

Mashima, H. (2023). EDENS ZERO, N.º 23. Norma editorial.https://www.normaeditorial.com/ficha/manga/edens-zero/edens-zero-23

Miyazaki, H. (2022). El viaje de Shuna. Editorial Salamandra https://www.penguinlibros.com/es/novela-grafica/320001-el-viaje-de-shuna.html

Oda, E. (2004). One Piece, Vol. 1. Planeta Cómic. https://www.planetadelibros.com/libro-one-piece-n-01-3-en-1/367693

Ohba, T. y Obata, T. (2010). Death Note, Vol. 1. Norma Editorial. https://www.normaeditorial.com/ficha/manga/death-note/death-note/death-note-01

Taniguchi, J. (2020). El Almanaque de mi padre. Planeta Cómic.

Togashi, Y. (2024). Hunter x Hunter, Vol. 38. Panini Cómics. https://comics.panini.es/store/pub_esp_es/sxhun038-es-hunter-x-hunter-n38.html

Urana, K. (2024). GACHIAKUTA, N.º 7. Norma editorial. https://www.normaeditorial.com/ficha/manga/gachiakuta/gachiakuta-7

Downloads

Published

2026-01-19

How to Cite

Design of a Semiotic and Multimodal Analysis Model for Manga in Formal Educational Contexts. (2026). TEJUELO. Didactics of Language and Literature. Education, 43, 31-68. https://doi.org/10.17398/1988-8430.43.31